ਮੈ ਕਵਿਤਾ ਨਾਲ ਇਤਨਾ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀ ਹਾਂ ਪਰ ਫੇਰ ਵੀ ਕੁਝ ਸਮਝ ਤੇ ਹੈ। ਚੰਗੀ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਕਵਿਤਾ ਕਿਹੋ ਜਿਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ,ਇਸ ਬਾਰੇ T.S. Eliot’s ਨੇ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਇੱਕ ਲੇਖ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਜੋ ਅੱਜ ਤੱਕ ਵੀ ਪੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਹ 1919 ਵਿੱਚ ਪਬਲਿਸ਼ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਲੇਖ ਦੇ ਕੁਝ ਹਿੱਸੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੈ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ…

ਸਾਹਿਤਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਕਵਿਤਾ ਇੱਕ ਐਸੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਕਵੀ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਕਵਿਤਾ ਇੱਕ ਰਚਨਾ ਹੈ ਜੋ ਕਵੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧਾਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ, ਐਲੀਅਟ ਇਸ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਵਿਚਾਰ ਨੂੰ ਚੁਣੌਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਿੱਜੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਵੈ-ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਵਹਾਅ ਹੈ। ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਉਹ ਕਾਵਿਕ ਸਿਰਜਣਾ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਪਹੁੰਚ ਦਾ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦਿੰਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ  ਹੈ।

ਕਵੀ ਦੇ ਸਾਹਿਤਕ ਅਤੀਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ  ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕਰ ਸਕੇ। ਉਸਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਵਾਂ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।

 ਪਰੰਪਰਾ ਬਾਰੇ ਐਲੀਅਟ ਦਾ ਸੰਕਲਪ

ਐਲੀਅਟ,ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਦੁਹਰਾਓ ਨਹੀ ਸਗੋਂ ਪਰੰਪਰਾ ਦੀ ਜਾਗਰੁਕਤਾ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਨਾ ਹੀ ਕਵੀ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ  ਦੁਹਰਾਓ ਗੈਰ-ਮੌਲਿਕ ਹੈ ਉਸ ਬਾਰੇ ਜਾਗਰੁਕਤਾ ਹੀ ਮੌਲਿਕ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

 ਉਹ ਦਲੀਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵੀਆਂ ਕੋਲ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਵਰਤਮਾਨ ਤੱਕ ਸਾਹਿਤ ਦੇ ਪੂਰੇ ਦਾਇਰੇ ਦੀ  ਚੇਤਨਾ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਭਾਵਨਾ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਿਰੰਤਰਤਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਣ ਦੀ ਸਮਝ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭੂਤਕਾਲ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਨਿਰੰਤਰ ਸੰਵਾਦ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਐਲੀਅਟ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ “ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਭੂਤਕਾਲ ਦੀ ਭੂਤਕਾਲਤਾ, ਸਗੋਂ ਇਸਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।” ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿ ਸਾਹਿਤਕ ਭੂਤਕਾਲ ਸਥਿਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਇਹ ਹਰੇਕ ਨਵੀਂ ਰਚਨਾ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਕਵੀ ਕੁਝ ਮੌਲਿਕ ਰਚਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ – ਇਹ ਇਸਨੂੰ ਮੁੜ ਆਕਾਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਨਵੇਂ ਦਿਸਹਿੱਦੇ  ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਦਾ ਪੁਨਰ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰੰਪਰਾ ਗਤੀਸ਼ੀਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਵੀ ਦਾ ਇਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਪਰਸਪਰ ਹੈ। ਭੂਤਕਾਲ ਵਰਤਮਾਨ ਨੂੰ ਸੂਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਭੂਤਕਾਲ ਦੀ ਮੁੜ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ ਕਵੀ ਸ਼ੇਕਸਪੀਅਰ ਜਾਂ ਡਾਂਟੇ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ੈਲੀ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ‘ਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਕਰਨ ਲਈ, ਕੁਝ ਅਜਿਹੀ ਨਵੀਨਤਾ ਉਸਾਰਨ ਲਈ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਹਿਤਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਗੂੰਜ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕੇ।

 ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ

ਲੇਖ ਦੇ ਦੂਜੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਐਲੀਅਟ, ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਸੁਭਾਅ ਬਾਰੇ  ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਨਿੱਜੀ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ‘ਤੇ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਫੋਕਸ ਤੋਂ ਬਿਲਕੁਲ ਵੱਖਰਾ ਹੈ।

 ਉਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਵਿਤਾ ਕਵੀ ਦੀਆਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਜਾਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ।

 ਇਸ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਕਵੀ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿੱਜੀ ਅਨੁਭਵ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਕੁਝ ਸਰਵ ਵਿਆਪਕ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਐਲੀਅਟ  ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, “ਕਵਿਤਾ ਭਾਵਨਾ ਦਾ ਢਿੱਲਾਪਣ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਭਾਵਨਾ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਹੈ; ਇਹ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਖਸੀਅਤ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਹੈ।”

 ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਵੀ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਿੱਜੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ  ਹਾਵੀ ਹੋਣ ਤੋਂ  ਬਿਨਾਂ, ਆਪਣੀਆਂ  ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਵੀਂ “ਕਲਾ ਭਾਵਨਾ” ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਕੇ ਹੀ ਕਵਿਤਾ ਕਹਿੰਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।

 ਕਵੀ ਦਾ ਨਿੱਜੀ ਜੀਵਨ ਤੇ ਸਿਰਫ ਕਵਿਤਾ ਸਿਰਜਣ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹੋਵੇ।

ਆਪਣੀ ਸੋਚ, ਵਿਚਾਰ ਤੇ ਸੋਚਣ ਦੇ ਢੰਗ ਨੂੰ ਇੱਕ

 ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਕਲਾਤਮਕ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਕਵੀ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਐਲੀਅਟ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਦੇ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।

 ਬਾਹਰਮੁਖੀ ਸਹਿ-ਸੰਬੰਧ ਇੱਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਵਸਤੂਆਂ, ਸਥਿਤੀਆਂ ਜਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਮੂਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਾਠਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖਾਸ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਵੀ ਨਿੱਜੀ ਇਕਬਾਲ ਦੀ ਬਜਾਏ ਅਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।